Met deze praktische opdracht maken leerlingen een mini-poster over een belangrijke persoon rond het begin van de Eerste Wereldoorlog. Je kunt ervoor kiezen om de poster digitaal te laten maken in bijvoorbeeld Canva of juist op papier met kleurtjes etc.
In deze blog deel ik een werkblad dat je direct kunt inzetten in de klas. De opdracht is voor vmbo onderbouw geschiedenis of mens & maatschappij
Wat gaan de leerlingen doen in deze opdracht?
Ze kiezen één persoon: Keizer Wilhelm II, Frans Ferdinand, Gavrilo Princip of Tsaar Nicolaas II.
Leerlingen zoeken informatie op en maken een bronvermelding.
Vervolgens beantwoorden de leerlingen vijf vragen.
Daarna werken leerlingen deze informatie uit op een mini-poster.
Je kunt deze opdracht gebruiken als verwerking na je uitleg of bijvoorbeeld als korte onderzoeksopdracht.
Hoe kun je de opdracht afsluiten?
Korte presentaties: laat leerlingen hun poster kort toelichten in maximaal 3 minuten.
Ophangen in het lokaal.
Expositie in de gang: Maak een kleine tentoonstelling.
Reflectieopdracht: Laat leerlingen elkaars posters bekijken en een tip en top noemen.
Op 4 mei herdenken we in Nederland de mensen die zijn omgekomen in oorlogen. Op 5 mei vieren we dat we in vrijheid leven. Maar wat betekent vrijheid eigenlijk voor de leerlingen zelf? Het lijkt een simpele vraag, maar het antwoord is voor iedereen anders.
In deze opdracht gaan leerlingen nadenken over wat vrijheid voor hen betekent en daarna maken ze hier een gedicht over. In deze blog leg ik in het kort uit hoe je deze opdracht kunt inzetten in de klas. Onderaan kun je een gratis werkblad downloaden.
Doelgroep: onderbouw klas 1 en 2 mens & maatschappij, burgerschap en Nederlands. (Vakoverstijgend)
Wat gaan leerlingen doen in deze opdracht?
In deze opdracht denken leerlingen eerst kort na over wat vrijheid voor hen betekent. Ze beantwoorden vier eenvoudige vragen, maken een woordenlijst en kiezen vervolgens een vorm voor hun gedicht. Er zijn drie opties:
Een vrij gedicht
Een elfje (een gedicht van 5 regels met oplopend aantal woorden)
Start van de les: korte uitleg over 4 en 5 mei en eventueel een korte video met elkaar kijken. Vervolgens maak je een woordweb. Zet op het bord ‘wat betekent vrijheid voor jou?’. Bespreek dit kort en vertel bijvoorbeeld ook zelf wat vrijheid voor jou betekent.
Uitleg van de opdracht: daarna opdracht uitleggen en extra aandacht besteden aan de manier waarop leerlingen een gedicht mogen maken. Ik zou het zelf zo vrij mogelijk houden, dus leerlingen uit de drie opties laten kiezen (vrij gedicht, elfje of elke regel beginnen met ‘Vrijheid is … ‘ en leerlingen geen laptop of andere device laten gebruiken.
In principe is de opdracht wel in één lesuur te maken, maar het ligt er ook aan hoeveel tijd je aan de introductie en uitleg kwijt bent. Je kunt het ook in twee lessen doen, dat geeft net wat meer ruimte en dan kunnen leerlingen het gedicht ook bijvoorbeeld versieren met tekeningen etc.
Ik heb weleens een vrijheidsmuur met leerlingen gemaakt, maar ook in de coronatijd een soort vrijheidsetalage gemaakt. Dat laatste was niet zo’n succes, maar de vrijheidsmuur wel.
Afgelopen jaren waren er ook twee of drie leerlingen bij ons op school die een zelfgeschreven gedicht mochten voordragen tijdens de herdenkingsdienst op 4 mei. Dat heb ik jarenlang met leerlingen gedaan. Dat is natuurlijk een mooie afsluiting, maar als je iedereen bij deze opdracht zou willen betrekken met een afsluiting zou je dat ook op een andere manier kunnen doen. Bijvoorbeeld:
Maak een bundel: bundel de gedichten in een klein boekje (bijv. in Canva of Word als PDF), eventueel met een kaftje “Vrijheid in onze woorden – Klas X”. Print het uit of zet het op de schoolwebsite. Of misschien is er wel budget beschikbaar op school om het goedkoop te laten drukken zodat het uitgedeeld kan worden.
Gedichtenmuur: hang de gedichten op in de klas of in de hal of aula. Laat leerlingen eventueel zelf iets bij hun gedicht tekenen of ontwerpen.
Vrijheidsmuur: het is ook een idee om deze opdracht samen met de opdracht vrijheidsmuur in te zetten. De geschreven gedichten kunnen dan op de vrijheidsmuur geplakt worden. Klik hier voor de opdracht Vrijheidsmuur.
Voorbeeld van een gedicht geschreven door een leerling
Vrijheid Iedereen kent het woord vrijheid Maar niet iedereen kent vrijheid Sommige mensen hadden nooit gevoeld wat vrijheid was Zoals de mensen die opgroeiden in de oorlog
Als je een kunstenaar zou vertellen dat hij niet mocht schilderen dan zou er een wit doek overblijven Zo waren de kinderen van de oorlog ook, want ze mochten geen kleur aan hun leven toevoegen De kinderen van de oorlog konden geen kleuren in hun leven meer vinden Iedereen kent het woord vrijheid
Wat maakt een buurt prettig om in te wonen? Zijn het de voorzieningen, de veiligheid of juist het groen? In deze opdracht gaan vmbo-leerlingen onderbouw voor aardrijkskunde of Mens & Maatschappij dat zelf onderzoeken met een kort interview.
Ze bereiden de vragen in de les voor, interviewen twee mensen buiten school en werken de antwoorden in de volgende les uit. Als afsluiting zou je een klassengesprek kunnen voeren of leerlingen hun bevindingen kort laten presenteren.
Onderaan deze blog staat een download naar het werkblad.
Doelgroep: vmbo onderbouw aardrijkskunde en mens & maatschappij.
Hoe werkt de opdracht?
Voorbereiding in de klas Leerlingen bedenken vragen over leefbaarheid en schrijven ze op.
Interview buiten school Leerlingen interviewen twee mensen uit hun omgeving (zoals familie, buren of kennissen) en noteren de antwoorden per vraag.
Uitwerking in de les Leerlingen analyseren de antwoorden en vergelijken ze met elkaar. Zijn er grote verschillen? Wat vinden mensen het belangrijkst aan een leefbare buurt?
Presentatie van de resultaten Leerlingen presenteren kort hun bevindingen aan de klas.
Lesideeën: Hoe zet je deze opdracht in?
1. Koppel het aan eigen omgeving Laat leerlingen hun eigen buurt of een bekende wijk kiezen.
2. Laat leerlingen voorspellingen doen Voordat ze de interviews uitvoeren: wat verwachten ze dat mensen het belangrijkste vinden? Klopt dit achteraf?
3. Voeg een presentatie toe Laat leerlingen hun resultaten kort presenteren. Ze kunnen:
Een poster maken met de opvallendste antwoorden.
Een PowerPoint of Canva-presentatie maken met de uitgewerkte antwoorden bijvoorbeeld foto’s.
Een mondelinge presentatie geven in duo’s.
Hoe sluit je de opdracht af?
1. Klassikale discussie Welke antwoorden kwamen het meest voor? Zitten er verrassende uitkomsten bij?
2. Maak een klasoverzicht Verzamel de antwoorden en zet ze op het bord. Welke factoren vinden de meeste mensen belangrijk voor een fijne buurt? En wat wordt bijvoorbeeld helemaal niet genoemd maar is wel belangrijk?
3. Presentaties laten uitvoeren
Geef leerlingen max. 3 minuten om hun resultaten te presenteren.
Stimuleer interactie: laat klasgenoten vragen stellen na elke presentatie.
In deze opdracht voor geschiedenis onderzoeken leerlingen aan de hand van een stappenplan wat de kruistochten inhielden.
Onderaan deze blog kun je het werkblad met de opdracht downloaden, zodat je er meteen mee aan de slag kunt in je les.
Doelgroep: vmbo onderbouw, geschiedenis of mens en maatschappij.
Tijdvak 8: grondwetswijzing 1848 opdracht social media
In deze opdracht bedenken leerlingen hoe mensen in 1848 op de grondwet zouden hebben gereageerd als social media bestond in die tijd zoals wij dat nu kennen.
Leerlingen schrijven een kort social media-bericht vanuit een historisch perspectief. Alles gebeurt op papier, dus het past binnen een telefoonverbod op school.
Doelgroep: geschiedenis of mens & maatschappij vmbo onderbouw
Onderaan deze blog kun je het werkblad met de opdracht downloaden, zodat je er meteen mee aan de slag kunt in je les.
Beknopte versie van de opdracht
Let op: dit is een korte uitleg van de opdracht. Je kunt onderaan deze blog een werkblad downloaden met de opdracht voor je leerlingen.
Deze opdracht is goed uit te voeren in de klas bij geschiedenis. Leerlingen krijgen een A4 en verdelen het in vier vakken. In elk vak tekenen ze iets en schrijven ze kort wat erbij hoort. De vier onderdelen:
Oorzaak – Waarom begonnen de kruistochten?
Wie deed mee? – Wie trokken eropuit en waarom?
Belangrijk moment – Een opvallende gebeurtenis uit de kruistochten.
Gevolgen – Wat veranderde er door de kruistochten?
Vervolgens schrijven ze een weetje eronder en wisselen ze de opdracht uit met een medeleerling.
Wanneer zet je deze opdracht in?
Je kunt deze opdracht inzetten als verwerking, nadat je de kruistochten in de les hebt behandeld. Maar je kunt er ook voor kiezen om leerlingen bijvoorbeeld eerst onderzoek te laten doen naar de kruistochten en daarna deze opdracht te laten maken. Zo laat je ze actief op zoek gaan naar informatie.
In deze opdracht gaan leerlingen actief aan de slag met het ontwerpen van hun eigen stad. Ze denken na over wat een stad nodig heeft, waar voorzieningen moeten komen en hoe ze hun stad zo leefbaar mogelijk maken.
Doelgroep: vmbo klas 1 mens en maatschappij of aardrijkskunde
Wat leren leerlingen in deze opdracht?
Wat voorzieningen zijn en waarom ze belangrijk zijn.
Waar voorzieningen zoals een ziekenhuis, supermarkt of school het beste geplaatst kunnen worden.
Hoe werkt de opdracht?
De opdracht begint met een korte uitleg over voorzieningen in een stad. Daarna tekenen leerlingen hun eigen stad en bepalen ze waar voorzieningen moeten komen. Tot slot presenteren ze hun stad en vergelijken ze die met klasgenoten.
In deze opdracht bedenken leerlingen hoe mensen in 1848 op de grondwet zouden hebben gereageerd als social media bestond in die tijd zoals wij dat nu kennen.
Leerlingen schrijven een kort social media-bericht vanuit een historisch perspectief. Alles gebeurt op papier, dus het past binnen een telefoonverbod op school.
Doelgroep: geschiedenis of mens & maatschappij vmbo onderbouw
Onderaan deze blog kun je het werkblad met de opdracht downloaden, zodat je er meteen mee aan de slag kunt in je les.
Beknopte versie van de opdracht
Let op: dit is een korte uitleg van de opdracht. Je kunt onderaan deze blog een werkblad downloaden met de opdracht voor je leerlingen.
Stap 1: Kies een rol
Elke leerling schrijft een bericht vanuit het perspectief van iemand uit 1848:
Johan Thorbecke
Koning Willem II – gaf toe aan de veranderingen, maar wilde dat eerst niet.
Een gewone burger – wat betekent deze verandering voor het volk?
Een tegenstander – iemand die vond dat de koning alle macht moest houden.
Stap 2: Schrijf een bericht op papier
De leerling kiest een van deze formats:
Instagram Post (3 zinnen + 2 hashtags)
TikTok-script (situatiebeschrijving + tekst in beeld + reactie)
Nieuwsbericht (korte ‘NOS Stories’ in 3 zinnen)
De opzet en de voorbeelden helpen leerlingen om op een gestructureerde manier de opdracht te kunnen maken.
Stap 3: Bespreken en reflecteren
De berichten worden ingeleverd en (eventueel) klassikaal besproken.
Wat zijn de belangrijkste veranderingen?
Waarom was deze grondwetswijziging zo belangrijk?
Welke gevolgen had dit voor Nederland?
Idee: hang de berichten op als een soort social media-muur in de klas! Dit geeft een goed overzicht van hoe verschillend mensen in 1848 naar de grondwet keken.
Wil je deze opdracht gebruiken? Ik heb er een werkblad van gemaakt, zodat je er direct mee aan de slag kunt in je les!
In deze opdracht maken leerlingen voor Mens & Maatschappij een informatieve gids voor toeristen. Leerlingen kiezen een Nederlandse stad, onderzoeken bezienswaardigheden, musea, restaurants en overnachtingsmogelijkheden, en verwerken hun informatie in een overzichtelijke gids.
Je zou deze opdracht ook vakoverstijgend kunnen geven met bijvoorbeeld Nederlands of aardrijkskunde. Of koppelen aan digitale geletterdheid.
Je kunt onderaan deze blog het werkblad met deze opdracht downloaden.
Doelgroep: vmbo onderbouw aardrijkskunde of mens & maatschappij. (Eventueel vakoverstijgend met Nederlands)
Hoe werkt de opdracht?
Voorbereiding in de klas Leerlingen kiezen een stad en verzamelen informatie via Google Maps en andere bronnen.
Onderzoek en selectie Leerlingen zoeken naar belangrijke bezienswaardigheden, eetgelegenheden, slaapplekken en musea die interessant zijn voor toeristen.
Uitwerking van de gids Leerlingen verwerken de informatie in een folder, boekje, poster of digitaal document (bijv. in Canva of PowerPoint).
Presentatie en afronding Leerlingen presenteren hun gids aan de klas en lichten toe waarom hun stad een bezoek waard is.
Lesideeën: Hoe zet je deze opdracht in?
Koppel het aan een stedenproject Laat leerlingen een stad kiezen die ze nog niet goed kennen, zodat ze echt iets nieuws ontdekken. Bedenk dan zelf steden waar ze uit kunnen kiezen of maak er een speciaal thema van.
Laat duo’s of groepjes samenwerken Leerlingen kunnen de gids samen maken en verdelen wie welk onderdeel uitwerkt.
Extra uitdaging: vergelijk steden Laat leerlingen meerdere steden onderzoeken en kijken welke stad het meest aantrekkelijk is voor toeristen.
Hoe sluit je de opdracht af?
Klaspresentaties Laat leerlingen hun gids presenteren voor de klas.
Tentoonstelling in de klas Hang de gidsen bijvoorbeeld op in de klas of maak een speciaal hoekje waar leerlingen elkaars werk kunnen bekijken.
Mini-opdracht: Schrijf een e-mail aan een gemeenteraadslid
Lesdoel:Leerlingen leren hoe ze een formele e-mail schrijven en stellen een vraag aan een gemeenteraadslid over hun werk of een onderwerp dat hen bezighoudt.
Stap 1: Onderwerp kiezen
Laat leerlingen eerst nadenken over wat ze willen vragen. Ze mogen zelf vragen bedenken, maar je kunt ook voorbeelden geven, zoals:
Waarom heeft u ervoor gekozen om gemeenteraadslid te worden?
Wat doet de gemeenteraad voor jongeren in onze gemeente?
Hoe beslist de gemeenteraad waar geld aan wordt uitgegeven?
Wat zijn belangrijke onderwerpen waar de raad binnenkort over stemt?
Stap 2: De e-mailstructuur
Leg uit dat een zakelijke e-mail anders is dan een berichtje naar een vriend of kennis. Een zakelijke e-mail heeft de volgende opbouw:
Aanhef:
Beste meneer/mevrouw [achternaam],
(Als de naam niet bekend is: Geachte leden van de gemeenteraad, )
Inleiding:
Wie ben je? (bijvoorbeeld: Mijn naam is Pietje, ik ben 14 jaar en zit op het vmbo in [gemeente].)
Waarom schrijf je deze e-mail? (Voor school doe ik onderzoek naar de gemeenteraad en ik heb een vraag over uw werk.)
De vraag:
Formuleer je vraag duidelijk en vriendelijk.
Afsluiting:
Alvast bedankt voor uw reactie.
Met vriendelijke groet,
[Jouw naam]
Stap 3: De e-mail schrijven
Laat leerlingen hun e-mail eerst op kladpapier schrijven. Daarna moeten ze kritisch kijken naar spelling, interpunctie en zinsbouw. Vervolgens kunnen ze de e-mail versturen (eventueel via de docent).
Stap 4: Terugkoppeling
Als er een reactie komt: bespreek deze klassikaal. Wat hebben ze geleerd?
Geen reactie? Laat ze nadenken over hoe druk politici zijn en waarom sommige vragen misschien niet direct beantwoord worden.
Zoek je lesmateriaal over de jagers en verzamelaars en de landbouwrevolutie voor je geschiedenisles voor vmbo onderbouw? In deze blog vind je drie opdrachten inclusief gratis werkbladen.
Deze werkbladen zijn geschikt voor vmbo-leerlingen en zijn direct inzetbaar in de klas.
De werkbladen zijn geschikt voor het vak geschiedenis en leergebied mens & maatschappij.
Werkblad 1 – maak een tekening over het leven van de eerste boeren
In deze opdracht gaan leerlingen een tekening maken van een dorp in de tijd van de eerste boeren. Ze doen dit stapsgewijs, eerst informatie zoeken en als laatste stap de tekening maken.
Deze opdracht is meer geschikt voor mens & maatschappij, maar past goed bij tijdvak 1 jagers – verzamelaars en de landbouwrevolutie. Je zou ook samen kunnen werken met een collega aardrijkskunde. Leerlingen gaan op onderzoek uit en zoeken naar informatie over landbouw bij hen in de buurt.
Werkblad 3 – maak een tijdlijn over de landbouwrevolutie
In deze opdracht gaan leerlingen een tijdlijn maken en laten ze stap voor stap zien hoe het leven van de mens veranderde door de landbouwrevolutie. Dit is een opdracht die je ook samen met je lesmethode kan gebruiken. Ik zou zelf leerlingen geen gebruik laten maken van internet, maar dat is natuurlijk je eigen keuze.
Energie besparen is een belangrijk thema binnen duurzaamheid en burgerschap. Met deze opdracht leren leerlingen hoe ze zelf energie kunnen besparen en maken ze een actieplan voor school.
Op school wordt dagelijks veel energie verbruikt. Bijvoorbeeld voor verlichting, computers, digibord en verwarming. Leerlingen staan hier vaak niet bij stil, terwijl kleine veranderingen best een verschil kunnen maken. Door hen bewust te maken van hun eigen invloed op energieverbruik, leren ze verantwoordelijkheid nemen en actief mee te denken over oplossingen.
In deze blog deel ik een werkblad dat je direct kunt inzetten in de klas. De opdracht is in principe voor de onderbouw, maar zou ook in bovenbouw vmbo ingezet kunnen worden. Onderaan deze blog kan je het werkblad downloaden.
De opdracht: onderzoek en actie
De opdracht Energie besparen op school bestaat uit twee delen: een klein onderzoek en een actieplan. Leerlingen maken daarna een poster over het besparen van energie en vervolgens presenteren ze de poster voor de klas.
Onderzoek
Leerlingen observeren hun eigen klaslokaal en andere ruimtes in de school om in kaart te brengen waar energie wordt verbruikt.
Ze maken een lijst van apparaten en lichtbronnen die energie verbruiken.
Ze noteren plekken waar onnodig energie wordt verspild, bijvoorbeeld lampen die aan blijven in lege lokalen of computers die niet worden uitgeschakeld.
Ze zoeken naar eenvoudige manieren om energie te besparen.
Actieplan
Leerlingen bedenken concrete maatregelen om energie te besparen op school.
Ze maken een poster of presentatie waarin ze hun ideeën presenteren aan de klas.
Eventueel kunnen ze een kort voorstel schrijven voor de schoolleiding of conciërge.
Hoe je de opdracht in de les kunt inzetten
Individueel of in groepjes: Leerlingen kunnen zelfstandig werken of samenwerken aan een actieplan.
Vakoverstijgend: mens & maatschappij, Nederlands, aardrijkskunde, burgerschap etc.
Gratis download: werkblad energie besparen
Om deze opdracht direct in de klas te gebruiken, kun je hier het bijbehorende werkblad downloaden. Dit helpt leerlingen om hun observaties en ideeën gestructureerd uit te werken.
Digitaal Klaslokaal - Maaike Zijm 