Studiereis Berlijn

berlijn

Halverwege mijn herfstvakantie vertrok ik richting Berlijn om op studiereis te gaan. Deze speciale reis werd georganiseerd door Haus der Wannsee-Konferenz en de Anne Frank Stichting voor docenten geschiedenis. Het onderwerp was Tweede Wereldoorlog en de Holocaust: met de nadruk op daderschap, een link naar het onderwijs en een vertaling naar de dagelijkse lespraktijk. 

Programma

  • Dag 1: Identity and personal approach to history: bezoek 7xJung
  • Dag 2: Teaching and learning at historical sites: bezoek Haus der Wannsee-Konferenz
  • Dag 3: Teaching and learning at historical sites: bezoek Haus der Wannsee-Konferenz en workshops
  • Dag 4: Alternative concepts for learning about nationalsocialism and the shoah: bezoek Anne Frank Zentrum, Blindenwerkstatt Otto Weidt, Stille Helden en rondleiding langs monumenten in Berlijn.
  • Dag 5: Ravensbruck: rondleiding door Matthias Heyl
  • Dag 6: Topographie des Terrors: Dealing with the past – Bezoek topographie des Terrors
Ik was vreselijk zenuwachtig om 'alleen' te vliegen. Ik ga wel vaker alleen op pad, maar vliegen is toch wel iets anders voor iemand met een lichte vorm van vliegangst zoals ik.. Toch is dit wel goed geweest voor mij denk ik: ik ben veel minder bang om te vliegen! :)

Ik was vreselijk zenuwachtig om ‘alleen’ te vliegen. Ik ga wel vaker alleen op pad, maar vliegen is toch wel iets anders voor iemand met een lichte vorm van vliegangst zoals ik.. Toch is dit wel goed geweest voor mij denk ik: ik ben veel minder bang om te vliegen! 🙂

Zware kost

Hoe gaaf het ook is om deel te nemen aan zo’n unieke studiereis; ik zag er toch een beetje tegenop. Een week lang ben je toch bezig met heftige onderwerpen Inmiddels ben ik wel wat gewend, maar als je zo geconfronteerd wordt met deze (zwarte) bladzijde van de geschiedenis en daarbij authentieke plaatsen bezoekt, is het toch wel heftig..

Uiteindelijk heb ik het (af)maken van dit verslag iedere keer uitgesteld. Ik ben sowieso een kampioen in het uitstellen, maar bij dit onderwerp vond ik het helemaal moeilijk. We hebben zo veel informatie tijdens deze reis tot ons gekregen, ik had eerst tijd nodig om alles te ‘verwerken’ en een plekje te geven. Uiteindelijk heb ik ook keuzes moeten maken, met meer dan 1000 foto’s en stapels informatie zou het verslag anders ook een beetje te gek worden.

Berlijn reis - Kaufhaus

Ons hotel lag in de buurt van het Kaufhaus der Westen. Onbetaalbaar, maar wel leuk om een keertje te kijken 😉

Berlijn

In het derde jaar van de lerarenopleiding hebben wij Berlijn bezocht. Inmiddels is dat al weer ruim tien jaar geleden..  Ik weet nog hoe geweldig ik Berlijn vond, de tijd vloog voorbij en ik nam mijzelf voor om snel nog eens terug te gaan naar deze stad. Helaas is dat er nooit van gekomen. Met drie paarden en een vriend die in de horeca werkt (als ik vrij ben, moet hij werken) is dat ook niet altijd even makkelijk te verwezenlijken.

Deze studiereis van de Anne Frank Stichting leek mij dan ook op het lijf geschreven! 🙂

Dag 1

7xJung – Everyone can be a change agent!

Berlijn reis - Maaike Zijm

De eerste dag van de studiereis naar Berlijn bezochten we 7xJung. Wat opvallend aan deze plek is, is dat het ligt op een neutrale plek. Een plek zonder geschiedenis, geen historische plaats zoals bijvoorbeeld het Anne Frank Huis.
7xJung  is een initiatief van Gesicht Zeigen en is in principe gericht op jongeren.

7xjungIn de ruimte zijn zeven kamers ingericht: bijvoorbeeld een gymzaal en een soort slaapkamer. Al deze kamers zijn op een positieve en kleurige manier ingericht. In verschillende vormen van kunst wordt de Duitse geschiedenis in de tijd van de Tweede Wereldoorlog uitgebeeld. 7xJung probeert jongeren de gebeurtenissen in de tijdsperspectief te plaatsen en te vergelijken met nu.
Een voorbeeld daarvan was de telefoon en een stuk chocolade in een vitrinekast. Voor ons zijn deze attributen zo gewoon geworden, iedereen heeft een smartphone en chocolade is op iedere hoek van de straat verkrijgbaar. De vitrinekast liet zien hoe onbereikbaar iets kan zijn. Jongeren van nu kunnen zich moeilijk voorstellen dat er een tijd geweest is, waarin je geen zeggenschap hebt over je eigen leven.

Ik miste tijdens deze dag de koppeling naar de lespraktijk: hoe kun je een initiatief als dit een plekje geven in je les? Een bezoek aan 7xJung is niet echt te realiseren, maar het is misschien wel een idee om geschiedenis meer te koppelen aan gebeurtenissen in het heden zodat leerlingen meer betrokken raken. Maar een echt concreet antwoord heb ik hier nog niet op. Suggesties zijn welkom!

Duits gedicht

Door middel van post-its konden wij laten zien welke onderdelen ons raakten in de ruimte. Zelf vond ik de familiekamer, de huis- en slaapkamer het meest indrukwekkend. Zo’n ruimte zou een veilige plaats moeten zijn voor een jong volwassene. Sterker nog: iedereen zou recht moeten hebben op een veilige plek. Wat vreselijk moet het zijn als je geen privacy of veilige plek hebt, wie kun je nog vertrouwen?

7xJung - Nazi periode in historische context

Een plattegrond van de ruimte in 7xJung en hoe deze is opgebouwd.

Ik begreep van reisgenoten dat Critical Mass een goed alternatief is voor onze Nederlandse leerlingen. Zij laten door middel van interactieve tentoonstellingen, films of games mensen nadenken over moeilijke onderwerpen. Critical Mass maakt interactieve tentoonstellingen, films en games over moeilijke thema’s die iedereen in de samenleving raken. Op deze manier willen zij mensen laten nadenken over hoe ze met elkaar samenleven en omgaan met conflicten. Ik ben benieuwd, ik zou hier graag met een groep leerlingen naartoe willen gaan. Jammer dat alles voor ons ver weg is, alle uitjes zijn zo’n lange reis vanaf Texel.. 😦

Berlijn

Thought are like traces of birds in heaven.. De restanten van de Berlijnse muur worden tegenwoordig gebruikt voor kunst. Nadat we 7XJung bezocht hadden, liepen we via een kleine omweg naar het restaurant waar we met elkaar zouden gaan dineren. Zo zagen we meteen ook nog wat van de stad! 🙂

Holocaust kunst

Het was helaas geen mooi weer om foto’s te maken op deze dag. Maar wat een geweldige kunstwerken overal, ik heb mijn ogen uitgekeken. Dit kunstwerk vond ik erg mooi, het komt misschien niet helemaal tot zijn recht door de donkere foto.

Dag 2

Haus der Wannsee-Konferenz

12039610_1178625782152281_4708237888237636572_n 10511369_1178623645485828_214231789666115815_n

Op dag 2 van de studiereis hebben we het Haus der Wannsee-Konferenz bezocht.
Op 20 januari 1942 werd hier een vergadering onder leiding van Heydrich georganiseerd. 15 vertegenwoordigers kwamen bij elkaar om te praten over ‘het probleem met de joden’. Er werd hier geen beslissing genomen over het uitroeien van joden, deze beslissing was al genomen.  Wel er werd gesproken over hoe er samengewerkt kon worden bij het deporteren van joden naar het oosten.

Behalve dat dit een authentieke plaats is waar zich een historische gebeurtenis heeft afgespeeld, is er een ook tentoonstelling over het ontstaan van Jodenhaat.

Tijdens de lerarenopleiding zijn we hier ook geweest. Ik weet nog dat het toen veel indruk op mij maakte. Vooral de tentoonstelling vond ik toen indrukwekkend. Ik vond het toen moeilijk om lang in het gebouw te zijn, het gaf mij een bedrukkend en akelig gevoel. Ik weet nog goed dat ik toen naar buiten ging om even ‘bij te komen’. Intussen is het ruim tien jaar later en kan ik beter omgaan met dit soort onderwerpen of situaties. Misschien word ik dan toch volwassen?

Trailer van de film Conspiracy

Deze film is gebaseerd op de gebeurtenissen van  20 januari 1942 in Haus am Wannsee.

Jodenvervolgingen

Op weg terug naar het hotel bezochten we deze authentieke plaats. Vanaf deze plaats werden er wagons afgevoerd naar concentratiekampen. Terwijl we op deze plek waren hoorde je op de achtergrond een trein / metro die langs reed. Een bijzonder geluid op zo’n plek als dit..

Dag 3

Haus der Wannsee-Konferenz

Berlijn

Haus der Wannsee-Konferenz

Op de derde dag van de studiereis gingen we opnieuw naar Haus der Wannsee-Konferenz. Op deze dag waren we vooral praktisch bezig met workshops. Gelukkig waren een aantal van deze workshops ook in het Nederlands! 🙂 Engels verstaan en lezen kan ik prima, maar met spreken heb ik een soort ‘lichte vertraging’ .

Haus der Wannsee-konferenz   Haus der Wannsee-konferenz

Dag 4 Rondleiding door Berlijn

Anne Frank - Berlijn - ZentrumOp zondagochtend ben ik met een aantal reisgenoten vroeg op stap gegaan. De nacht van zaterdag op zondag was de wintertijd ingegaan, waardoor we ineens een uur extra hadden! Uitslapen kan ik altijd nog doen, tenslotte ben ik niet iedere dag in Berlijn ;). Daarom stond ik met een kleine groep we vroeg op om zelf alvast een rondje te gaan.
Vervolgens begonnen we de vierde dag met een bezoek aan het Anne Frank Zentrum  in Berlijn. Hier wordt veel gewerkt met klassen aan verschillende educatieprojecten om de geschiedenis van Anne Frank in context te plaatsen.
In de laatste ruimte stond identiteitsontwikkeling van jongeren centraal. Vervolgens hebben we kennisgemaakt met het bijbehorende lesmateriaal. Misschien een idee voor een vakoverstijgend project met Duits?

Eigenlijk heb ik niet eerder nagedacht over een vakoverstijgend project met het vak Duits. Maar dat zou juist goed samen kunnen, bijvoorbeeld een project over Anne Frank met het vak Duits, Geschiedenis en Nederlands. Of zelfs aardrijkskunde, de mogelijkheden zijn eindeloos!
Nu nog enthousiaste collega’s vinden en de tijd om dit te ontwikkelen. 😉

Berlijn

Confronterend. De tijdlijn van het leven Anne Frank was weergegeven in foto’s, de laatste twee foto’s zijn blanco. Aan de linkerkant van het museum was de tijdlijn van het leven van Anne Frank te zien, aan de rechterkant de historische gebeurtenissen. Zo was er goed te zien hoe de oorlog zich op dat moment ontwikkelde.

Blindenwerkstatt Otto Weidt

Vervolgens hebben we kort een bezoekje aan museum Blindenwerkstatt Otto Weidt gebracht. Dit bevond zich op hetzelfde hofje als het Anne Frank Zentrum en de gedenkstätte Stille Helden (over mensen in het verzet).
Otto Weidt hielp tijdens de Tweede Wereldoorlog hielp vooral dove en blinde joden. In zijn werkplaats werden borstels en bezems gemaakt door  Deze werkten bij hem en hij hielp ze zelfs onderduiken. Achter een kast had hij een ruimte gecreëerd voor onderduikers. Deze ruimte is nu nog te zien in het museum.

Berlijn

Schuilplaats in de werkplaats van Otto Weidt

Boekverbrandingen

“Wo man Bücher verbrennt, verbrennt man am Ende auch Menschen” Heinrich Heine

Tijdens de rondwandeling bezochten we het monument voor de boekverbrandingen van 10 mei 1933

Er werden door Nazi’s meer dan 30.000 boeken verbrand van onder andere Karl Marx en Thomas Mann. Een paar maanden na de machtsovername van Hitler werden veel schrijvers op een zwarte lijst gezet. Alle Undeutsche boeken werden op de brandstapel gegooid. Het ging niet alleen om boeken geschreven door joden, alle onderwerpen die niet voldeden aan de ideeën van de Nazi’s waren verboden. Veel Duitse schrijvers gingen toen al op de vlucht.

Berlijn - Bebelplatz - Boekverbranding

Dit monument op Bebelplatz herdenkt de boekverbranding van 10 mei 1933.

Monument voor de vermoorde joden

Monument Berlijn - joden

Het monument voor vermoorde joden van Europa.

Tijdens onze rondleiding door Berlijn bezochten we nog meer verschillende monumenten. Zo bezochten we het  Holocaustmonument: het monument voor de vermoorde joden van Europa. Dit ligt vlakbij de Brandenburger Tor en is bijna niet te missen; het beslaat namelijk een zeer groot oppervlak!
Er staan verschillende betonnen blokken op deze oppervlakte, hoog en laag. Ook de oppervlakte waarop deze blokken zijn gebouwd is niet gelijk: het ene moment kijk je tegen een enorm blok beton op en als je even doorloopt kijk je juist weer neer op een blok.

Berlijn Holocaust

Het monument wordt ook gebruikt door toeristen in Berlijn. Je ziet mensen zitten op de blokken en kinderen spelen door de blokken heen. Het is echt deel uit gaan maken van het dagelijks leven. Aan de ene kant een mooi idee, maar het geeft toch een dubbel gevoel.

Dit was de bedoeling van de architect: hij wilde je een onzeker en onstabiel gevoel geven als je door dit blokkenveld liep. Onder dit monument is een tentoonstelling te vinden over de joodse geschiedenis. Helaas zijn we hier niet geweest, bij een volgend bezoek aan Berlijn wil ik hier zeker heen. Hoewel er bewust voor gekozen is om niet naar deze tentoonstelling te gaan door onze gids, voelde het voor mij toch als een gemis.
Na dit monument kwam de vraag of er ook niet een monument voor de vermoorde homoseksuelen en Roma’s en Sinti’s moest komen. Waarom wél voor de joden, maar niet voor hun?

Berlin

Monument voor de Sinti en Roma.

Later zijn er twee monumenten gebouwd voor deze groep slachtoffers in de nabijheid van het joodse monument. Deze zijn wel opvallend kleiner dan het Holocaustmonument, ik weet nog niet goed wat ik daar van moet denken.

Dag 5

Vrouwenconcentratiekamp Ravensbrück

Ravensbruck

Het geeft een wrang gevoel om op zo’n mooie plek als dit te zijn als je beseft wat zich hier heeft afgespeeld.. 😦

Op de vijfde dag van onze studiereis in Berlijn hebben we Ravensbrück bezocht: het grootste vrouwenconcentratie in nazi-Duitsland.

Dit concentratiekamp ligt net buiten Berlijn. Er zaten hier niet alleen joden, sterker nog: een minderheid in dit kamp was joods! In dit kamp zaten  politieke gevangenen, verzetsstrijders, zigeuners, jehova getuigen etc. allemaal uit verschillende landen.
Vanuit Nederland vertrokken er drie transporten naar Ravensbrück: twee treinen vanuit kamp Westerbork en één met verzetsstrijders vanuit kamp Vught.

We kregen hier een rondleiding van Matthias Heyl

RavensbrückRavensbrück

Dag 6: Topographie des Terrors

20151027_100522

Op de laatste dag van de studiereis bezochten we Topographie des Terrors. Op de plek van dit museum stond vroeger het hoofdkwartier van de Gestapo en de SS. Tegenwoordig is het een museum met daderschap als onderwerp.  Vanaf het begin dat de nationaal-socialisten aan de macht kwamen tot  de Neurenbergerprocessen.

Amerikaanse soldaat

Van dader naar slachtoffer?

Deze tentoonstelling is opgebouwd in een chronologische volgorde. Hierin was goed de opkomst van de nationaal-socialisten te zien, tot het moment dat zij veranderden van dader in slachtoffer.

Terugblik

Bij ieder museum dat ik de moeite waard vind koop ik een museumgids of boek over het onderwerp. Ik spaar niet alleen maar schoenen, maar heb intussen ook een aardige verzameling boeken! Gelukkig zijn we vorig jaar naar een groter huis verhuisd en kan ik eindelijk al mijn boeken kwijt.

Berlijn - Brandenburgertor

Deze week had ik een aantal nieuwe aanwinsten voor op de plank gekocht. Zo veel, dat ik wel een beetje moest proppen met al die extra boeken in mijn handbagage voor in het vliegtuig. Gelukkig werd mijn tas niet gewogen, anders had ik wel wat extra moeten betalen denk ik. Ik vind het fijn om thuis nog eens rustig allerlei informatie te lezen en mij extra te verdiepen in een onderwerp.

Het was een mooie studiereis, maar ik vond het wel heftig om zoveel informatie in een korte tijd binnen te krijgen. Ik miste af en toe het thuisfront en mijn collega’s om te praten over bepaalde situaties of om ideeën uit te werken. Ik zou graag nog eens terug naar Berlijn gaan, maar dan wel

Tijdens de studiereis miste ik de koppeling naar de lespraktijk. Van te voren had ik gedacht dat we daar veel meer mee bezig zouden zijn. Maar aan de andere kant kan ik daar thuis verder mee aan de slag!

Luchtballon Berlijn

Een laatste blik op de stad.

 

 

 Meer foto’s

Meer lezen?

Advertenties

Een gedachte over “Studiereis Berlijn

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s